Psikolojinin Mavi Yüzü: Havacılık Psikolojisi


             Merhaba kıymetli okuyucu; Türkiye’de yeni yeni duyulmaya başlanmış, psikolojinin mavi yüzü havacılık psikolojisi alanında sizi kısa bir gezintiye çıkarmak istiyorum. Eğer bu gezintide yer almak istiyorsanız lütfen kemerlerinizi bağlayın çünkü bu yolculuk yeryüzünden yukarıda olacak.

          Geçmişe dönüp baktığımızda; insanlığın çağlar boyu başını gökyüzüne her çevirişinde kuşlara büyük hayranlık duyduğunu ve bu hayranlığı eyleme dökmek için çeşitli denemelerde bulunduğunu görüyoruz. İnsanın yaratılış itibariyle fizyolojisi uçmaya elverişli olmaması ve bazı denemelerin başarısız olması havaya sevdalanan kişileri durdurmamış, en nihayetinde çabalar sonucunu vermiştir.

          Şair Ah Muhsin Ünlü “Bırakın uçmak kuşlara münhasır olsun.” cümlesinde neyi kast etmişti bilinmez ancak uçmak artık sadece kuşların yapabildiği bir şey değil. E tabii insanı kuşlardan daha dezavantajlı duruma düşüren tek nokta fizyolojisi değil, aynı zamanda hayatını idaem ettirmesi için büyük öneme sahip olan psikolojisi de. Hayatın her alanında karşımıza çıkan psikolojik faktörler havacılık alanını da olumlu olumsuz birçok şekilde etkiliyor. Bu etki ilk olarak 20. yüzyılın başlarında görülmeye başlansa da havacılık psikolojisinin miladı olarak Birinci Dünya Savaşı zamanları kabul ediliyor. Bu dönemde hava araçları savaşların gidişatında önemli bir yer edindiğinden ötürü, hava araçlarını kullanacak kişilerin seçimi ve eğitilmesi de hayati bir mesele haline gelmiştir. Zira kaza sebeplerinin uçaktan ziyade pilot hatalarından (insan faktörü) kaynaklı olabileceğine dair düşünceler bu alanda araştırma yapılması gerektiğini ortaya koymuştur. Elbette tek sebep kazalar değildir, sağ salim iniş gerçekleştiren bazı havacılarda sonradan uçuş korkusu gelişmeye başlamış ve bu da uçacak kişilerin fizyolojik yeterliliğin yanı sıra psikolojik özellikler bakımından da uygun olup olmadığının ölçülmesi gerekliliğini gözler önüne sermiştir.

            Hal böyle olunca Almanya, Amerika, İngiltere, Fransa gibi ülkeler havacıları psikolojik yönden incelemek amacıyla yakın zaman dilimlerinde kurul ve komiteler kurmuşlardır. Yıllar geçtikçe ticari havacılığın da dünya çapında yer edinmesiyle beraber havacılıkta psikolojinin önemi artmıştır. Artık sadece pilotların değil kabin ekibinin, hava trafik kontrolörlerinin, havacılık bakım personelinin ve tüm bu çalışanların aileleri de bu alanın çalışma kapsamına girmektedir. Aile ve ilişki sorunları, olay sonrası stres, tıbbi sebeplerden (psikolojik veya fizyolojik) ötürü sertifikasyon kaybı korkusu ve uçuş korkusu için danışmanlık yapma, havayolu endüstrisinde çalışan ruh sağlığı uzmanlarının görevlerinin bir parçasıdır.  

          Bu noktada belki akıllara şöyle bir soru gelebilir: E o zaman bu endüstri psikolojisi gibi. Her meslek için ayrı bir psikoloji alanı yok, havacılık için neden var? Hemen bu soruyu literatüre de dayanarak cevaplandırmak istiyorum. Havacılık personeli diğer meslek gruplarından: meslek öncesi zorlu eğitim, olağandışı çalışma rutini ve mesai saatleri, çalışma “ofis”lerinin yeryüzünden 30-35.000 fit yukarıda olması, çoğu zaman hayati kararlar vermek durumunda olması, jet lag ve tüm bunlardan kaynaklı yoğun bir stres içinde çalışmak gibi birçok noktada ayrılmaktadır. Bu nedenle uçuş personeli olacak kişilerin psikolojik bir istikrara sahip olması kriterinin bu alanda çalışan ruh sağlığı uzmanları tarafından sık sık kontrol edilmesi gerekmektedir.

           Havacılık psikolojisi havacılık çalışanlarının duygudurum, motivasyon, yorgunluk, kişilerarası ilişkiler, ailevi ve ekonomik problemler, stres, karar verme, ekip çalışması, iletişim vs. gibi alanları; havayolunu kullanan yolcuların korku, stres gibi yaşadığı psikolojik durumları araştıran bir alandır. Havacılık psikolojisinin uçuş emniyetinin temel taşı olduğunu söylersem çok da abartmış olmam diye düşünüyorum. Zira bugün hepimiz biliyoruz ki fiziksel problemlerin çoğunun kökeninde psikolojik faktörlerin yatıyor. Fiziksel bir kazaymış gibi görünen uçak kazalarının da kökenine bakıldığında bu kazaların %70’inden fazlasının insan faktöründen kaynaklı olduğu incelemeler sonucu oluşturulan raporlarda belirtilmektedir.

         Havacılık psikolojisine dair yapılan araştırmalara APA’nın kendi sitesinden (psycnet.apa.org), The International Journal of Aviation Psychology, benim de bir parçası olduğum havacilikpsikolojisi.net sitesinden ve daha birçok uluslararası akademik platformdan (Google Scholar vb.) ulaşabilirsiniz.  Dilerim okuduğunuzda ufkunuzu göğe açan bir yazı olmuştur. Sevgiler.



Psk. Dan. Sidre Çalışkan

*Yazıyı okurken cevabını bulamadığınız, aklınıza takılan sorular olursa benimle iletişime geçebilirsiniz.

KAYNAKÇA

·         Bor, R., Field, G., & Scragg, P. (2002). The mental health of pilots: An overview. Counselling Psychology Quarterly, 15(3), 239-256.

·         Çetingüç, M. (2019). Havacılık ve uzay psikolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık Tic. Ltd. Şti..

·         Koonce, J. M. (1984). A brief history of aviation psychology. Human Factors, 26(5), 499-508.

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Marifet renkte mi? Yoksa...

BİR BAKIŞ: ÖPME VE ÖPÜŞME

Düşünce Kovalıyordu Peşinden