Özün Dışa Vurumu
Sanat, alışılmışlıkların olağan dışı yaşantılara dönüştürüldüğü bir süreçtir. Bu süreçte sanatçı varoluşunun sınırlarını keşfederek birey olarak kendiliğinden öteye adım atar. Keşfin amacı güzel olan süjeyi bulmakken sanatçının bulduğu ve yüzleştiği kendi benliği olur. Sanatı arayan benliği, sanata dönüşmüş kendiliği ile karşılaşır. Sanatçıların sanatı arama faaliyeti dış dünyaya karşı olduğunda dahi içsel süreçleri eserlerine akar. İçe Dalma yöntemleri ile buldukları ve aktardıkları ‘’realite’’, kendi psişelerinde gömülü olan ögelerdir. Bu yöntemle hareket eden, içsel deneyimlerini spontane olarak; irrasyonel bir biçemde tuvale akıtan Jackson Pollock içe dalma ve dışa vurma yöntemleri ile bizlere sanatın, süje olan sanatçının kendisi olduğunu çok iyi göstermektedir.
Kafasında varlığını koruduğu bozulmuş, yoğun ve karmaşık düşüncelerini yeni başlangıçların ve yaşantıların tezahürü olan boş tuvale aktarması ile bozulmuş düşüncelerinin baskısını kontrol altına almaya çalışmıştır Jackson Pollock. Yaşantısının takibi yapıldığında ‘’karmaşık’’ görünen eserleri anlam kazanıyor; ressamın iç dünyasının özgün sanatı olduğu anlaşılıyordu.
1912 yılında dünyaya
gelen Pollock babasının işi nedeniyle sık sık onunla seyahat etmişti. Bu
sıralarda Yerli Amerika kültürünü keşfetti. Male and Female (1942) eserinde Amerika
Yerlilerine göndermeleri bulunan Pollock kasıtlı olarak bunu yapmadığı
belirtmiştir. Tüm bu göndermeler ressamın ilk anılarının ve bu anıların
yarattığı yoğun heyecanın ürünü olabilir. Resim yaparken katarsis yaşadığını
ileri süren Pollock, bilinç dışı bir dışa vurum gerçekleştirerek eski
yaşantılarını aktarmış olabilir.
Pollock
çalışmalarını özgün bir biçimde yürüttü. Tuvallerini yere koyardı ya da duvara
yaslardı. Boyalarını tuval üzerine damlatır, fırça kullanmak yerine bıçak ya da
sopa kullanırdı. Sürreal bir anlam taşıyan bu teknikler ressamın ruh haline
göre farklılaşıyordu. Aktarımları ve aktarım araçları duygularına göre biçim
alıyor; yoğun bir bağın varlığına ışık tutuyordu. Tekniklerinin bu denli farklı
olması hayatının bir anında kontrol sahibi olmak istemesinden kaynaklanıyor
olabileceğinin yanında içsel çatışmalarını kusması onda sağaltıcı bir etki
yaratmış da olabilir.
Ciddi alkol
bağımlılıkları, intihar teşebbüsleri, saldırgan davranışları, uzun zamanlar içe
kapanık yaşaması ve minimal düzeyde iletişim kurması nedeniyle yaşamının bir
döneminde psikolojik tedavi gören Pollock geçmiş yaşantıları referans alınarak
değerlendirilmiştir. Sanatçının çocukluğunda annesi sık sık evden giderdi. Evde
olduğu sürede ise ilgisiz bir tutum sergilerdi. Pollock anne ve babası kavga
ettiğinde çatı katına çıkar tahtadan oyduğu bir oyuncak ile konuşurdu. Bu durum
sanatçının çocukluğunda kaybettiği nesne olan annesinin yerine başka bir nesne
koymasına sebebiyet vermiştir. Böylece kaybettiği ilk nesnenin yas sürecini
başka bir nesne aracılığyla tolere etmeye çalışmıştır. Nesne imgesi eksikliği
ressamın içinde bir boşluk oluşturmuştur, bu boşluk tuvalin kendisi olarak
yorumlanabilir. Boşluk nedeniyle kendisini onarım çabasına giren Pollock
tuvalin boş yüzeyini tamamen kapatmaya çalışarak içindeki boşluğu onarmaya
çalışmıştır. Pollock’un eşi Lee Krasner ise Pollock’un annesinin tersine anaç
bir karakterlidir. Pollock eş seçiminde kendi eksikliğini kapatabilecek
birisini tercih etmiştir. Krasner ile kurduğu bağımlı ilişki annesi ile olan
ilişkisinin yerine geçmiştir. Bu nedenle bazı zamanlar onu düşman olarak
görmüştür. Bazı zamanlarda ise ondan kurtulmak isteği kendini göstermiş,
bağımlılığı nedeniyle kurtulma girişimleri intihar teşebbüsleri ile kendisinde
tezahür etmiştir.
Pollock eserlerine isim vermek istememiş, onları evrensel olarak addedmiştir. Bireysel bilinç dışı temelli eserleri kolektif bir bilinç dışı içermektedir. Resimlerine bakıldığında kimi zaman anneye duyulan öfke, kimi zaman II. Dünya Savaşı, kimi zaman da özgürlüğün timsali gök görülür. O zamana kadar ‘’dışarıda’’ aranan güzelin kaynağı, ressamın içerisinde en kusurlu ve eksik görünen yerinden ortaya çıkmıştı. Bireysel öyküsü toplumsal bir hale gelmiş, eserlerdeki bireysellik içerisinde herkes kendisinden bir parça bulur olmuştu.
Ufuk DUMAN
BA-YIL-DIM
YanıtlaSil