ALBERT DENEYİ: ÇOCUKLARA KORKUYU BİZ ÖĞRETİYORUZ!
Hepimiz çocukluğumuzdan bu yana gün içinde birçok duygu hissederiz. Bu hissettiğimiz duyguların hepsini tam olarak hatırlayamasak da bazı korktuğumuz anlar şu an bile zihnimizde canlanır. Örneğin çocukken bir köpekten, kediden veya karanlıktan korkuyor olabilirsiniz. Peki, bu saydığım şeylerden korkmaya ne zaman ve nasıl başladığınızı hatırlıyor musunuz? Biz korkuyu hep biliyor muyduk yoksa korku doğuştan mı bizimleydi?
1920’li yıllarda John Watson adlı Amerikalı psikolog
bir koşullanma deneyi yaptı. Bu deney 8-9 aylık Albert adlı küçük bir bebeğe
yapıldı. Öncelikle Albert’e daha
önce görmediği beyaz tavşan, beyaz bir fare, yanan kâğıt parçaları, peruk, maske gibi
nesne ve durumlar gösterildi ve Albert’in bunlara nasıl tepki verdiği gözlendi.
Albert bunların hiçbirine korku tepkisi göstermedi. Daha sonra Albert, sadece
yatak olan boş bir odaya götürüldü ve odada tek başınayken yanına bir deney
faresi bırakıldı. Bu deney faresiyle yalnızken Albert’in ne yapacağı, nasıl
tepki vereceği gözlendi. Albert, başlangıçta bu fareden korkmadı ve onunla
oynamaya çalıştı. Deneyin ikinci kısmında ise Albert fareye her dokunduğunda
çekiçle demir parçasına vurularak rahatsız edici bir ses çıkarılmaya başlandı.
Albert duyduğu bu sesler karşısında ağlamaya başladı. Oda sessizleşince Albert tekrar
fare ile oynamak istedi fakat fareye her dokunduğunda tekrar aynı sesler
çıkarılmaya devam edildi. Albert fareye karşı tedirginlik duymaya başladı çünkü
artık fareyi korkutucu bir sesle ilişkilendirdi. Deney başka uyarıcılar
denenerek devam etti. Bu uyarıcıların denenmesi sonucunda da Albert artık sadece
fareden değil tüylü, beyaz olan bütün nesnelerden hatta Noel Baba maskesinden
bile korkmaya başladı.
Deneyin sonunda korkunun
doğuştan gelmediği, koşullanma ile öğrenebildiği kanıtlansa da bu deney küçük
bir bebeğe yapılan uygulamalardan ve yarattığı korkulardan dolayı çok fazla
eleştiri almıştır fakat bize şunu göstermektedir: Çocuklar rol model alarak
büyürler ve korku öğrenilen bir duygudur, doğuştan gelmez. Yani çocuklar
ebeveynlerini veya bakım veren kişiyi örnek alırlar ve olaylar karşısında
onların verdiği tepkileri taklit ederler. Örneğin çocuk karanlık bir odaya
korkmadan girebilir ancak ebeveyni karanlıktayken onun korkmasına sebep olacak
bir tepki verirse çocuk bundan korkması gerekeceğini düşünebilir ve korkuyu
öğrenebilir. Bunun sonucunda da karanlık odaya tek başına girmekten korkar. Bir
başka örnekle de şöyle açıklayabiliriz: Daha önce köpeklerle bir araya gelmemiş
bir çocuk düşünün. Bu çocuğun köpekler hakkında hiçbir fikri yoktur. Onlara
karşı duygusu da yoktur. Çocuğun köpeklerle karşılaştığında
ebeveynlerden birisinin köpeği gördüğünde tepki verip korktuğunu düşünelim.
Sizce bu görüntü çocuğun kafasında nasıl algı oluşturur? Çocuk nasıl tepki
verir? Çocuk, bunun sonucunda ebeveynin gösterdiği tepkiyi öğrenir ve taklit
etmeye başlar.
Sonuç olarak bir bebek dünyaya
geldiği andan itibaren nelerden korkup korkmaması gerektiğini otomatik olarak
öğrenmez veya bu duyguyu doğuştan getirmez. Sonradan öğrenir. Fakat bu her çocuk,
her nesneye veya duruma aynı tepkiyi verecektir demek değildir. Benzer deneyimleri yaşayıp
bazı çocuklar korku geliştirirken bazı çocuklar da aynı durumda tepkisiz
kalabilirler. Bu, çocuğun yapısal özellikleriyle ve büyüdüğü çevreyle
alakalıdır. Doğuştan itibaren çevresel faktörlerden çok çabuk etkilenen bir
çocuk diğer çocuklara göre daha kolay korku geliştirebilir ama aile
çevresinde olaylara nasıl tepki verildiği asıl önemli olan noktadır.
Psk. Dan. Emine Bilge Arı
Yorumlar
Yorum Gönder