ALBERT DENEYİ: ÇOCUKLARA KORKUYU BİZ ÖĞRETİYORUZ!

 Hepimiz çocukluğumuzdan bu yana gün içinde birçok duygu hissederiz. Bu hissettiğimiz duyguların hepsini tam olarak hatırlayamasak da bazı korktuğumuz anlar şu an bile zihnimizde canlanır. Örneğin çocukken bir köpekten, kediden veya karanlıktan korkuyor olabilirsiniz. Peki, bu saydığım şeylerden korkmaya ne zaman ve nasıl başladığınızı hatırlıyor musunuz? Biz korkuyu hep biliyor muyduk yoksa korku doğuştan mı bizimleydi?

1920’li yıllarda John Watson adlı Amerikalı psikolog bir koşullanma deneyi yaptı. Bu deney 8-9 aylık Albert adlı küçük bir bebeğe yapıldı. Öncelikle Albert’e daha önce görmediği beyaz tavşan, beyaz bir fare, yanan kâğıt parçaları, peruk, maske gibi nesne ve durumlar gösterildi ve Albert’in bunlara nasıl tepki verdiği gözlendi. Albert bunların hiçbirine korku tepkisi göstermedi. Daha sonra Albert, sadece yatak olan boş bir odaya götürüldü ve odada tek başınayken yanına bir deney faresi bırakıldı. Bu deney faresiyle yalnızken Albert’in ne yapacağı, nasıl tepki vereceği gözlendi. Albert, başlangıçta bu fareden korkmadı ve onunla oynamaya çalıştı. Deneyin ikinci kısmında ise Albert fareye her dokunduğunda çekiçle demir parçasına vurularak rahatsız edici bir ses çıkarılmaya başlandı. Albert duyduğu bu sesler karşısında ağlamaya başladı. Oda sessizleşince Albert tekrar fare ile oynamak istedi fakat fareye her dokunduğunda tekrar aynı sesler çıkarılmaya devam edildi. Albert fareye karşı tedirginlik duymaya başladı çünkü artık fareyi korkutucu bir sesle ilişkilendirdi. Deney başka uyarıcılar denenerek devam etti. Bu uyarıcıların denenmesi sonucunda da Albert artık sadece fareden değil tüylü, beyaz olan bütün nesnelerden hatta Noel Baba maskesinden bile korkmaya başladı.

Deneyin sonunda korkunun doğuştan gelmediği, koşullanma ile öğrenebildiği kanıtlansa da bu deney küçük bir bebeğe yapılan uygulamalardan ve yarattığı korkulardan dolayı çok fazla eleştiri almıştır fakat bize şunu göstermektedir: Çocuklar rol model alarak büyürler ve korku öğrenilen bir duygudur, doğuştan gelmez. Yani çocuklar ebeveynlerini veya bakım veren kişiyi örnek alırlar ve olaylar karşısında onların verdiği tepkileri taklit ederler. Örneğin çocuk karanlık bir odaya korkmadan girebilir ancak ebeveyni karanlıktayken onun korkmasına sebep olacak bir tepki verirse çocuk bundan korkması gerekeceğini düşünebilir ve korkuyu öğrenebilir. Bunun sonucunda da karanlık odaya tek başına girmekten korkar. Bir başka örnekle de şöyle açıklayabiliriz: Daha önce köpeklerle bir araya gelmemiş bir çocuk düşünün. Bu çocuğun köpekler hakkında hiçbir fikri yoktur. Onlara karşı duygusu da yoktur. Çocuğun köpeklerle karşılaştığında ebeveynlerden birisinin köpeği gördüğünde tepki verip korktuğunu düşünelim. Sizce bu görüntü çocuğun kafasında nasıl algı oluşturur? Çocuk nasıl tepki verir? Çocuk, bunun sonucunda ebeveynin gösterdiği tepkiyi öğrenir ve taklit etmeye başlar.

Sonuç olarak bir bebek dünyaya geldiği andan itibaren nelerden korkup korkmaması gerektiğini otomatik olarak öğrenmez veya bu duyguyu doğuştan getirmez. Sonradan öğrenir. Fakat bu her çocuk, her nesneye veya duruma aynı tepkiyi verecektir demek değildir. Benzer deneyimleri yaşayıp bazı çocuklar korku geliştirirken bazı çocuklar da aynı durumda tepkisiz kalabilirler. Bu, çocuğun yapısal özellikleriyle ve büyüdüğü çevreyle alakalıdır. Doğuştan itibaren çevresel faktörlerden çok çabuk etkilenen bir çocuk diğer çocuklara göre daha kolay korku geliştirebilir ama aile çevresinde olaylara nasıl tepki verildiği asıl önemli olan noktadır.

Psk. Dan. Emine Bilge Arı

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Marifet renkte mi? Yoksa...

BİR BAKIŞ: ÖPME VE ÖPÜŞME

Düşünce Kovalıyordu Peşinden