Dayanılmaz Hazzımız: Erteleme

 Her birimizin hayatı boyunca yerine getirmesi gereken görevleri, ödevleri, okuması gereken kitaplar, çalışması gereken sınavları, yatırılacak faturalar, ev işleri, buluşmalar, plan programlar, gelecek planlamaları, karar verilmesi bekleyen ikilemli durumlar… Tüm bunlar yaşamımızın vazgeçilmez birer parçasıdır. Bu noktada hepimizin zamanında yapmaktan kaçındığı ödevleri, çalışmayı ertelediği sınavları, yatırılması gereken faturaları, ev işleri, projeleri gibi dağ yığınları oluşabilir. Zamanında yapılmadığı için ertelediğimiz tüm bu görevler zamanın azalmasıyla birlikte bireye yeni stres, pişmanlık ve ekstra yoğunluk ve telaş olarak bize geri döner. Bu kadar önem taşıyan, yapmamız gereken görevler varken son ana kadar bir nevi sürünmecede olan yapmaktan kaçındığımız, bize daha cazip gelen seçeneğe yöneldiğimiz zamanlar sıkça olmuştur. 

Bu duruma en basit anlamıyla, bireyin yapması gereken işleri yapmamasını “erteleme” olarak diyebiliriz.

Ödevleri, sınavları son güne bırakmak, faturaları son güne bırakmak, karar verilmesi gereken durumda verilecek kararı en sona saklamak, bir rahatsızlık durumunda doktora gitmeyi isteyip “bir şey olmaz nasılsa” diyerek bir türlü gitmemek, geceden temizlik yapmak için planlar kurarken sabah uyandığında kendini yatakta oyalanırken bulmak, annemizi aramak isterken  “akşam ararım nasılsa” diyerek aramayı unutmak.. gibi birçok durum ertelemeye örnek verebiliriz.

Erteleme davranışı kademeli olarak tüm hücrelerimizi öyle bir sarar ki, cezp ediciliğinden dolayı farkında olmadan etkilerini fark etmekte güçlük yaşayabiliriz. Bu davranışı sürdürürken birçok duygu, düşünce ve davranışlar sürünmecimize eşlik eder. Sürekli stres, başarısızlık duygusu, performans kaygısı, suçluluk, biriken işlerden dolayı ekstra yoğunluklar, seçenekler arasında karar vermekte güçlük yaşamak, yerine getirilmeyen sorumluluktan doğan düşük öz yeterlilik algısı… gibi bir çok etkileri hayatımızın tam ortasında acil durum ilan ettirir.

Nasıl bir döngüdeyiz?


 

Ertelemek, içinde uzun süre debelendiğimiz, içinden çıkmakta zorlandığımız kocamanda girdap gibidir. Erteleyen kişiler, Görselde de gördüğünüz gibi bir döngü içindedir. Önce sahte bir güvenlik içinde yer alır “Daha çok var ya, nasılsa hallederim, az daha uyuyayım.   Sonrasında tembellik eşlik eder, bu iş kolaya benziyor ben bunu hallederim. Sonrasında da bahaneler bulmaya başlarız,”ya aslında canım şu an bunu yapmak istemiyor, kedimle ilgilenmem gerek sevgiye ihtiyacı var” gibi… Sonrasında bir panikleme belirir, “ay tamam bu gece uyumayayım da bu iş bitsin.” Deriz.  En son olarak işin bitmeyeceğini anladığında panik hale bürünür kriz durumuna geçeriz. Ve sonrasında yeni baştan, hep aynı döngü içinde kıvranır hale gelebiliriz.

Peki, neden erteliyoruz?

Aslında, bu biraz kendimizle ilgili bir süreç olduğundan dolayı içe dönmemizde biraz fayda var. Bir işi kısa zamanda iyi bir şekilde bitireceğimize yönelik inancımızın yüksek olması ya da kendimize karşı çok fazla düşük beklentilerimiz olması. Başarısızlık korkularımız, mükemmeliyetçi hallerimiz, yeterli zamanımızın olduğunu düşünmek, zamanı yönetmekte yaşadığımız zorluklar, sosyal medya, dizi izlemek gibi haz alacağımız başka kaynaklarımızın olması ya da işe yüklediğimiz anlam, başarı korkumuz yani gelecekte ne yapacağımızı bilmemek… Sahip olduğumuz bilişsel çarpıtmalar ve kendimize karşı olumsuz tavrımız gibi birçok faktör peşi sıra ertelemeye doğru iter bizi…

Ne olacak bu halimiz?

Ertelemeden bu kadar bahsetmişken, ufak tüyolarla yeni baştan bu ertelemeyi kökten çözecek reçete misali mucizevî yöntemleri istemekten ziyade küçük adımlarla döngüyü kırmayı hedefleyebiliriz aslında. Her şey farkındalıkla başlar diyerek ilk olarak kendimize yönelmek bu süreçte bize iyi gelebilir; örneğin “Neyi daha çok erteliyorum?” Neyi daha çok erteliyorum diye düşünsek acaba aklımıza ilk olarak neler gelir? Ödevler mi, faturalar mı, ya da o hiç bitmeyen saatlerimizi harcadığımız deşifreler mi? Ertelediğimiz şeyi düşünürken yanına ek olarak ertelediğimiz şeyin yerine koyduğumuz şeyi düşünmek de oldukça faydalı olacaktır. 

Örneğin, sınavlar yaklaşıyorken, dinlenilmesi gereken haftalarca ders kayıtları varken bir anda yeni bir diziye başlama perileri yakamıza yapışıyor olabilir. Ya da kendimizi rahatsız hissettiğimizde “Ya geçer ya” diyerek hastaneye gitmek yerine internetten kendimize tarifler arıyor olabiliriz. İşte tam bu noktada, yapmamız gereken görevler yerine koyduğumuz haz kaynakları bize bu döngüye itiyor olduğunu bir fark etmek gerekiyor öncelikle. Bunun bi’ farkına vardıktan sonra, sonrası çorap söküğü gibi geliyor aslında. Sonrasında; örneğin, “Bugün 1.haftanın kaydını dinleyeceğim.” gibi gerçekçi davranışsal bir amaç belirleyerek şu an için somutlaştırmak önemli bir adım sağlayacaktır. Başka bir püf nokta ise amaca giden yolu küçük adımlara bölerek önümüzde dağ yığınını ufak kaya parçalarına, sonrasında toprak haline getirebiliriz. Örneğin  “Vizelerim başlıyor 1 Nisan itibariyle bütün hafta boyunca ders kayıtlarını dinleyeceğim yerine “Bugün 1. Ve 2. Haftanın ders kaydını dinleyeyim.” Diyerek hem somut hem de gerçekçi amaç belirlemiş olabiliriz.

Ya da tüm bu püf noktaları bir kenara bırakarak tek ihtiyacımız olan kendimize bir dönüp "Buna ihtiyacım" demek bile belki bize iyi gelecektir, ne dersiniz?


-Psk. Dan. Hatice Okçan

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Marifet renkte mi? Yoksa...

BİR BAKIŞ: ÖPME VE ÖPÜŞME

Düşünce Kovalıyordu Peşinden