MARTIN EDEN’A VAROLUŞÇULUK PERSPEKTİFİNDEN BİR BAKIŞ:

 İnsan, kendisini, diğerlerini ve çevresini bilinçli olarak fark edebilme kapasitesine sahiptir. İnsanın fırlatıldığı gerçeklik, oluşturduğu kendi gerçekliğinden farklı değildir. Düşünebilen, anlamlandırabilen, uygun tepkilerle kendisini ortaya koyabilen, anlam atayabilen ve ‘’dünya içerisinde var olan’’ bir varlıktır. Varoluşçu düşünürler bunu ‘’daisen’’ olarak adlandırmaktadır. İnsan, düşünür, anlam atar, karar verir ve seçiminin sorumluluğunu alır; bu şekilde dünya içerisinde var olur. Martin Eden’a bu perspektiften bakacak olursak eğer Martin hayatını farkına varıyor, istediği hayatı belirliyor ve o hayat içerisine girebilmek adına seçimler yaparak uygun davranışlarda bulunuyor. Martin, Ruth ile tanıştıktan sonra hayatını daha farklı bir şekle sokmaya karar verir. Eskiden bulunduğu çevreye ait olmadığını, çevresindekilerin onu anlamadığını ve o kişilerle paylaşımda bulunmak istemediğini fark eder ve bunu değiştirmek için özgürce kararlar verir. Martin’in yaşamına ilişkin bu düşünce sistemi ve yaşamını yeniden yapılandırması ‘’dünyada var olma’’ kavramı ile açıklığa kavuşturulabilir. Zira Martin aymazlıktan kurtulmuş, hayatı hakkında düşünmeye başlayarak varlığını oluşturmaya başlamıştır.

Dünya içerisinde varlığını sürdürmek yalnızca kişinin kendisini keşfetmesi ve bilmesi ile olmamaktadır. İnsan, diğer insanlarla varlığını tasdikler. Diğerlerinin varlığını bilmesi, kişilerarası temas kurması varoluşçu yaklaşımda ‘’mitwelt’’ kavramı ile açıklanmaktadır. Kurulan anlamlı ve çıkardan uzak ilişkiler mitwelt kavramını oluşturmaktadır. Martin Eden’ın Ruth ile kurduğu ilişki bu alan içerisinden değerlendirilebilir. Martin, Ruth’u dinlerken mest oluyor, onunla vakit geçirebilmek ve onu görebilmek için can atıyordur. Martin Ruth ile vakit geçirdiğinde yaşadığını hissediyor, yaşamla göz göze geldiğini düşünüyordur.

Kişinin kendini bilmesi, fenomenolojik varoluşunu oluşturabilmesi, kendine yönelik bilinçli farkındalık düzeyinin olması ise dünya içerisinde var olmanın diğer bir perspektifidir. Varoluşçu yaklaşımda bu ‘’eigenwelt’’ kavramı ile açıklanmaktadır. Kişinin ihtiyaçlarını, isteklerini, arzu ve hayallerini bilmesi; karanlık ve aydınlık yönlerinin bilincinde olması bu alanı ifade etmektedir. Martin Eden Ruth’un yaşamını gördüğünde ne istediğinin bilincine varmıştı. Yaşamına, geçmişine ve davranışlarına bakıyor ve büyük bir hicapla karşılıyordu bunu. Martin ayna karşısında kendi bedenini, kıyafetlerini incelediğinde öz farkındalığını kazanmıştı. Kendisinde beğenmediği ‘’şeyleri’’ görmüş; bunları değiştirme kararını vermişti. Kişisel bir değişim içerisine girmek istemiş; kendisine yönelik bilinçli farkındalığı üst düzeye çıkmıştı.

Kişinin sahip olmak istediği dünyası, manevi değerleri ve yaklaşımları ise ‘’überwelt’’ terimi ile tanımlanmaktadır. Martin, Ruth’un evine girdiğinde üst mevkilerden insanlar ile karşılaşmış; sanatçı, edebiyatçı, siyasetçi insanlardan çok etkilenmişti. İşçi sınıfından gelen Marti, bu yaşamı kendisi için idealize etmişti; sahip olmak istediği dünyası yani Überwelt’i  bu ortam haline gelmişti.

Varoluşçulara göre insan kendi yaşamını ve varlığını biçimlendirme potansiyeline; yaptığı seçimlerle yaşamını değiştirme özgürlüğüne sahiptir. Bu özgürlük ve seçimler beraberinde sorumlulukları da getirir. Kişi, yaptığı değişimlerin sorumluluklarını almalıdır. Martin de büyük bir yazar olmak istediği için yaşamını yeniden yapılandırmayı seçer. Kendisine ayrı bir oda tutar, sürekli okur, öğrenir ve yazar. Yaptığı bu özgür seçimler sonunda ise ünlü bir yazar olmayı başarır. Martin kendi hayatının sorumluluğunu yüklenebilmiştir. Doğduğu, büyüdüğü, maruz kaldığı çevre farklı da olsa bireysel olarak değişebileceğine inanarak kendi yaşamını şekillendirme olgusunu üstlenebilmiştir. Bu süreçte yaşamını anlamlı kılan öge ise ‘’yazmak’’, ‘’ünlü bir yazar olmak’’ ve Ruth’a layık birisi olabilmekti. Yaşamında oluşturduğu bu anlam, zamanla keşfedilmişti. Ancak ünlü bir yazar olduğunda bu anlam yitirilmiş, varoluşsal bir boşluk yaşamaya başlamıştı. Ünlü bir yazar olduktan sonra yapacağı, yaşayacağı pek de bir şey kalmadığı algısı içerisine girmişti. Ruth ile yaşadığı ayrılıklar ve yakın gördüğü bir arkadaşını kaybetmesi onu daha da hüsrana uğratmıştı. Hedeflediği şeye ulaşması, anlam olarak adlandırdığı şeyin elinden kaymasına neden olmuştur. Yaşadığı boşluğu gidermek için farklı aktiviteler denemişti. Boşluğunu kapatacağına inandığı deniz seyahatine çıkmış, ancak yine de içindeki girdabı doldurmaya yetecek bir ‘’mana’’ bulamamıştı.

Otantik bir kişilik oluşturma yolunda olan Martin, sonu hüsranla biten bir öykünün kahramanıdır. Seçimleriyle, aşkın bir varlık olma mücadelesiyle, sorumluluklarıyla ve özgürlüğüyle dünyada var olmayı başarabilmişti. Ancak yitirdiği hayatının anlamı ve yaşadığı varoluşsal krizler onu, hiç var olmamış olmaya sürüklemişti.

Psk.Dan. Ufuk Duman

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Marifet renkte mi? Yoksa...

BİR BAKIŞ: ÖPME VE ÖPÜŞME

Düşünce Kovalıyordu Peşinden