MARTIN EDEN’A VAROLUŞÇULUK PERSPEKTİFİNDEN BİR BAKIŞ:
İnsan, kendisini, diğerlerini ve çevresini bilinçli olarak fark edebilme kapasitesine sahiptir. İnsanın fırlatıldığı gerçeklik, oluşturduğu kendi gerçekliğinden farklı değildir. Düşünebilen, anlamlandırabilen, uygun tepkilerle kendisini ortaya koyabilen, anlam atayabilen ve ‘’dünya içerisinde var olan’’ bir varlıktır. Varoluşçu düşünürler bunu ‘’daisen’’ olarak adlandırmaktadır. İnsan, düşünür, anlam atar, karar verir ve seçiminin sorumluluğunu alır; bu şekilde dünya içerisinde var olur. Martin Eden’a bu perspektiften bakacak olursak eğer Martin hayatını farkına varıyor, istediği hayatı belirliyor ve o hayat içerisine girebilmek adına seçimler yaparak uygun davranışlarda bulunuyor. Martin, Ruth ile tanıştıktan sonra hayatını daha farklı bir şekle sokmaya karar verir. Eskiden bulunduğu çevreye ait olmadığını, çevresindekilerin onu anlamadığını ve o kişilerle paylaşımda bulunmak istemediğini fark eder ve bunu değiştirmek için özgürce kararlar verir. Martin’in yaşamına ilişkin bu düşünce sistemi ve yaşamını yeniden yapılandırması ‘’dünyada var olma’’ kavramı ile açıklığa kavuşturulabilir. Zira Martin aymazlıktan kurtulmuş, hayatı hakkında düşünmeye başlayarak varlığını oluşturmaya başlamıştır.
Dünya
içerisinde varlığını sürdürmek yalnızca kişinin kendisini keşfetmesi ve bilmesi
ile olmamaktadır. İnsan, diğer insanlarla varlığını tasdikler. Diğerlerinin
varlığını bilmesi, kişilerarası temas kurması varoluşçu yaklaşımda ‘’mitwelt’’
kavramı ile açıklanmaktadır. Kurulan anlamlı ve çıkardan uzak ilişkiler mitwelt
kavramını oluşturmaktadır. Martin Eden’ın Ruth ile kurduğu ilişki bu alan
içerisinden değerlendirilebilir. Martin, Ruth’u dinlerken mest oluyor, onunla
vakit geçirebilmek ve onu görebilmek için can atıyordur. Martin Ruth ile vakit
geçirdiğinde yaşadığını hissediyor, yaşamla göz göze geldiğini düşünüyordur.
Kişinin
kendini bilmesi, fenomenolojik varoluşunu oluşturabilmesi, kendine yönelik
bilinçli farkındalık düzeyinin olması ise dünya içerisinde var olmanın diğer
bir perspektifidir. Varoluşçu yaklaşımda bu ‘’eigenwelt’’ kavramı ile
açıklanmaktadır. Kişinin ihtiyaçlarını, isteklerini, arzu ve hayallerini
bilmesi; karanlık ve aydınlık yönlerinin bilincinde olması bu alanı ifade
etmektedir. Martin Eden Ruth’un yaşamını gördüğünde ne istediğinin bilincine
varmıştı. Yaşamına, geçmişine ve davranışlarına bakıyor ve büyük bir hicapla
karşılıyordu bunu. Martin ayna karşısında kendi bedenini, kıyafetlerini
incelediğinde öz farkındalığını kazanmıştı. Kendisinde beğenmediği ‘’şeyleri’’
görmüş; bunları değiştirme kararını vermişti. Kişisel bir değişim içerisine
girmek istemiş; kendisine yönelik bilinçli farkındalığı üst düzeye çıkmıştı.
Kişinin
sahip olmak istediği dünyası, manevi değerleri ve yaklaşımları ise ‘’überwelt’’
terimi ile tanımlanmaktadır. Martin, Ruth’un evine girdiğinde üst mevkilerden
insanlar ile karşılaşmış; sanatçı, edebiyatçı, siyasetçi insanlardan çok
etkilenmişti. İşçi sınıfından gelen Marti, bu yaşamı kendisi için idealize
etmişti; sahip olmak istediği dünyası yani Überwelt’i bu ortam haline gelmişti.
Varoluşçulara
göre insan kendi yaşamını ve varlığını biçimlendirme potansiyeline; yaptığı
seçimlerle yaşamını değiştirme özgürlüğüne sahiptir. Bu özgürlük ve seçimler
beraberinde sorumlulukları da getirir. Kişi, yaptığı değişimlerin
sorumluluklarını almalıdır. Martin de büyük bir yazar olmak istediği için
yaşamını yeniden yapılandırmayı seçer. Kendisine ayrı bir oda tutar, sürekli
okur, öğrenir ve yazar. Yaptığı bu özgür seçimler sonunda ise ünlü bir yazar
olmayı başarır. Martin kendi hayatının sorumluluğunu yüklenebilmiştir. Doğduğu,
büyüdüğü, maruz kaldığı çevre farklı da olsa bireysel olarak değişebileceğine
inanarak kendi yaşamını şekillendirme olgusunu üstlenebilmiştir. Bu süreçte
yaşamını anlamlı kılan öge ise ‘’yazmak’’, ‘’ünlü bir yazar olmak’’ ve Ruth’a
layık birisi olabilmekti. Yaşamında oluşturduğu bu anlam, zamanla keşfedilmişti.
Ancak ünlü bir yazar olduğunda bu anlam yitirilmiş, varoluşsal bir boşluk
yaşamaya başlamıştı. Ünlü bir yazar olduktan sonra yapacağı, yaşayacağı pek de
bir şey kalmadığı algısı içerisine girmişti. Ruth ile yaşadığı ayrılıklar ve
yakın gördüğü bir arkadaşını kaybetmesi onu daha da hüsrana uğratmıştı.
Hedeflediği şeye ulaşması, anlam olarak adlandırdığı şeyin elinden kaymasına
neden olmuştur. Yaşadığı boşluğu gidermek için farklı aktiviteler denemişti.
Boşluğunu kapatacağına inandığı deniz seyahatine çıkmış, ancak yine de içindeki
girdabı doldurmaya yetecek bir ‘’mana’’ bulamamıştı.
Otantik
bir kişilik oluşturma yolunda olan Martin, sonu hüsranla biten bir öykünün
kahramanıdır. Seçimleriyle, aşkın bir varlık olma mücadelesiyle, sorumluluklarıyla
ve özgürlüğüyle dünyada var olmayı başarabilmişti. Ancak yitirdiği hayatının
anlamı ve yaşadığı varoluşsal krizler onu, hiç var olmamış olmaya sürüklemişti.
Psk.Dan. Ufuk Duman
Yorumlar
Yorum Gönder